Lotne związki organiczne LZO

Właściwości

Lotne związki organiczne (w skrócie LZO) lub (ang. Volatile Organic Compounds – VOC) należą do grupy związków organicznych charakteryzujących się łatwością w przechodzeniu w postać pary lub gazu oraz niską rozpuszczalnością w wodzie.

Klasyfikacja

Lotne związki organiczne można sklasyfikować ze względu na:

  1. Liczbę cząsteczek węgla w wiązaniu

Klasa

Temperatura wrzenia [°C]

Liczba cząsteczek węgla

Przykład

VVOC

< 0 to (50-100)

< C6

Formaldehyd

VOC

(50-100) to (240-260)

C6 to C16

Benzen

SVOC

(240-260) to (380-400)

> C16

Ftalan diizononylu

TVOC

Sumaryczna wielkość

  1. Grupy opisanych związków wyróżniających się własnościami chemicznymi oraz fizycznymi

Nazwa

 

Przykłady

Węglowodory

Alifatyczne

alkany, alkeny, alkiny, np. etan, etylen, acetylen, izobutan

Pierścieniowe

cykloalkany

Aromatyczne

BTEX czyli benzen, toluen, etylobenzen i ksyleny

Halogenowe

chlorometan, trichloroetan

Nitrowane

nitrobenzen

Alkohole i fenole

 

metanol, etanol, propanol, butanole, fenol, krezole

Karbonylowe pochodne

 

formaldehyd, acetaldehyd, akroleina, aceton

Kwasy karboksylowe i estry

 

kwas mrówkowy, octowy, masłowy, octan etylu,

maślanmetylu

Heterocykliczne związki organiczne

 

zawierające m.in. azot, tlen, siarkę (np. indol, skatol, pirydyna); większość z nich to tzw. odory

Alifatyczne związki siarki

 

merkaptany

Aminy

Alifatyczne

trietyloamina

Aromatyczne

anilina

Pochodzenie zanieczyszczeń

Materiały budowlane i wyposażenie wnętrz

Klej do podłóg, farby, zmywacze, uszczelniacze, materiały polimerowe (wykładziny winylowe, PCV i gumowe), meble i wyroby drewniane zawierające żywice na bazie formaldehydu (płyta wiórowa, sklejka, płyta pilśniowa o średniej gęstości), materiały izolacyjne, tekstylia

Garaże przydomowe (bezpośrednio łączone z domem)

Potencjalne źródło oparów z benzyny z powodu emisji spalin, przechowywane artykuły hobbystyczne (np. kleje)

System ogrzewania i gotowania

Kominki domowe, piece na paliwa stałe (drewno, odpady rolne, węgiel), techniki gotowania (opalanie mięsa, smażenie na głębokim tłuszczu)

Produkty konsumenckie

Chemia domowa (detergenty, środki dezynfekujące, zmiękczacze, środki do czyszczenia dywanów), kosmetyki (mydła w płynie, szampony, lakiery do paznokci, zmywacze do paznokci), sprzęt elektroniczny (kserokopiarki), środki owadobójcze (odstraszające komary), artykuły papiernicze

Kadzidła i świece zapachowe

Wykorzystywane w miejscach kultu religijnego

Energetyka, procesy produkcyjne, zanieczyszczenia komunikacyjne, koksownie

Produkty niepełnego spalania paliw stałych, biomasy i biopaliw

Wpływ na zdrowie

Lotne związki organiczne biorą udział w wielu reakcjach fotochemicznych, w których powstają szkodliwe, a nawet toksyczne produkty. Mogą wywoływać poważne skutki zdrowotne, gdyż wiele z nich wykazuje właściwości mutagenne, kancerogenne lub neurotoksyczne.

Ze względu na bardzo zróżnicowane właściwości lotnych związków organicznych ciężko jest w sposób zwięzły opisać ich wpływ na ludzkie zdrowie. Zdecydowana większość z nich doprowadza do podrażnienia błon śluzowych oraz dróg oddechowych. Do skutków długotrwałej ekspozycji na lotne LZO można zaliczyć m.in.: uszkodzenie płuc, obrzęk krtani, zawroty głowy, uszkodzenie układu nerwowego, uszkodzenie płodu (w przypadku ciąży), utratę przytomności, a nawet zmiany nowotworowe.

Standardy

Nazwa

Standardy WHO

Standardy UE

Standardy PL

Benzen

Niemożliwy do określenia konkretny poziom szkodliwy dla ochrony zdrowia

5µg/m3 – średnia roczna

30 µg/m3 – 1h

5µg/m3 – średnia roczna

Formaldehyd

0,1mg/m3 – 30min

Brak danych

50µg/m3 – średnia 1h

4µg/m3 – średnia roczna

Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA)

Nie można określić progu narażenia ludzi na stężenia WWA, wszelkie ekspozycje są szkodliwe

1 ng/m3 – średnia roczna

1000µg/m3 – 1h

43 µg/m3 – średnia roczna

Trichloroetylen

Brak danych

Brak danych

400µg/m3 – 1h

60µg/m3 – średnia roczna

Tetrachloroetylen

0,25 mg/m3 – średnia roczna

Brak danych

600µg/m3 – 1h

70µg/m3 – średnia roczna

 

de_DEGerman